Visie

Door een gebrek aan variatie bij de NOS tijdens grote sportevenementen zijn de achtergrondprogramma´s te eentonig.

Student: Robbert Daalder

Studentnummer: 1514735

Jack van Gelder en Wesley Sneijder

,,Wat een misselijk tv-moment. Wat misselijk”, begint Johan Derksen. Hij heeft het over het moment dat Wesley Sneijder op schoot gaat zitten bij Jack van Gelder. Samen met Rafael van der Vaart en Nigel de Jong komt Sneijder vertellen over de gewonnen halve finale tegen Uruguay op het WK voetbal in Zuid-Afrika. Omdat er geen stoel meer vrij is voor de populaire voetballer, gaat hij bij de presentator op schoot zitten. ,,Daar geilt hij helemaal op”, gaat Derksen verder. ,,Jack maakt overal zijn show van. Hij is ondertussen bijna net zo zelfingenomen als Mart Smeets. Iedere gast die daar geïnterviewd wordt, is een figurant. Mart wilt zelf de vraag stellen maar ook zelf het antwoord geven.” 

Vlnr: Johan Derksen, Rene van der Gijp en Wilfred Genee

Het is typisch een uitspraak van Derksen, die voor niets of niemand een blad voor de mond neemt. Onder aanvoering van Wilfred Genee maakte hij samen met Rene van der Gijp het praatprogramma VI Oranje dat op RTL7 te zien was. Tijdens het WK voetbal besprak het drietal dagelijks met verschillende gasten de gespeelde wedstrijden. Met de grappen maar ook met de goede opmerkingen van Rene van der Gijp, de professionaliteit van Wilfred Genee en de eigenzinnige, maar zeer uitgekookte Johan Derksen, werd VI Oranje een absolute hit. VI Oranje groeide in korte tijd uit van amper 250 duizend kijkers naar een dikke 750 duizend kijkers met zelfs uitschieters richting een miljoen. Het was weer eens een ander geluid dan dat we de afgelopen jaren gewend waren.

Eentonig

Het is de laatste vier jaar NOS Studio Sport wat de klok slaat. Het EK Voetbal vanuit Oostenrijk en Zwitserland in 2008 werd compleet verzorgd door de NOS. Helemaal niets mis met de aanpak van de wedstrijdregistratie, maar voor de achtergronden later op de avond gaat helaas niet meer hetzelfde verhaal op. Zowel de Olympische Winterspelen van Turijn in 2006 en Vancouver in 2010 als de Zomerspelen in Peking van 2008 werden verzorgd door de NOS en we weten inmiddels wat we aan Mart Smeets en Jack van Gelder hebben. Daar ligt meteen het probleem. We zien ieder jaar dezelfde mensen hetzelfde trucje doen en dat begint ondertussen een beetje te vervelen. Je gaat je afvragen hoe lang het nog duurt voordat Smeets stopt met zijn gesprekken over de Tour onder het genot van een glas rode wijn bij kaarslicht. 

,,Het mag allemaal wat vlotter”, vindt Peter Lubbers. De programmadirecteur van RTL7 noemt de achtergronden die de NOS brengt rondom het belangrijkste wielerevenement ‘saai’. ,,Natuurlijk is een gezellige sfeer belangrijk bij een programma waarin veel gepraat wordt. Maar het tempo dat erin zit en het gevoel dat ze bij de kijker proberen op te wekken, voegt steeds minder toe. Er valt veel meer uit zo’n Tour te halen. Zulke programma’s hoeven geen carnaval te worden maar het mag wel wat losser. Denk maar aan VI Oranje waar de supporters in de studio zaten. Een gast aan tafel maakt een grapje, het publiek lacht erom waardoor er een gezellige sfeer ontstaat. Er is interactie.” Het moet kritisch en objectief zijn maar het amusementsgehalte moet ook hoog zijn. Lubbers is van mening dat je niet alleen de sportkijker moet willen benaderen maar ook de ‘gewone’ kijker. ,,Ik vind een Tour de France vergelijkbaar met een WK of Ek voetbal. Natuurlijk is voetbal veruit de meest favoriete sport maar qua sfeer is het vergelijkbaar. Wielrennen is een goed bekeken sport, net zoals schaatsen, en wanneer wij een achtergrondprogramma zouden maken om de Tour heen, á la VI Oranje, zou dit zomaar eens aan kunnen slaan.”

Henk van Dorp en Friets Barend

Tijdens het WK voetbal van 1998 in Frankrijk kwam RTL met het praatprogramma Villa BvD. Frits Barend en Henk van Dorp keken samen met een aantal bekende sporters of andere bekende Nederlanders dagelijks terug op de gebeurtenissen in het toernooi. Het bleek zo’n succesvol format dat de NOS het gebruikte tijdens het EK voetbal van 2004 in Portugal. Het was een openbaring voor de commerciële televisie. Barend en Van Dorp hebben toen al bewezen dat RTL prima in staat is een kwalitatief goed achtergrondprogramma te maken. Waar we de laatste jaren geen Villa BvD meer hadden voor de achtergrondprogramma’s rondom de belangrijke voetbaltoernooien, was de NOS met haar sportzomers de enige omroep die dieper inging op de gebeurtenissen van de afgelopen dag. Villa BvD van Barend en Van Dorp was in 2006 voor het laatst te zien tijdens het WK voetbal in Duitsland.

Achtergrondprogramma’s op de commerciële omroep tijdens de Olympische Spelen zijn er niet en ook tijdens de Tour de France bleef het stil aan deze kant. ,,Het moet natuurlijk wel rendabel en commercieel aantrekkelijk zijn”, vertelt RTL7 zendercoördinator Marco Geluk. ,,In het verleden hebben we het tournieuws gehad, we hadden Villa BvD en ook hebben we schaatsers gevolgd in de aanloop naar de Olympische Winterspelen van Nagano in 1998. We hebben getwijfeld om iets te gaan doen met de Olympische Spelen in Peking. De beslissing om het uiteindelijk niet te doen had te maken met het tijdverschil. Halen we onze belangrijke programma’s van hun gebruikelijke tijd om een achtergrondprogramma rondom de Spelen te maken? Dit is een heel groot risico omdat veel mensen de wedstrijden niet hebben gezien vanwege het tijdsverschil en dus ook niets geven om de achtergronden. De Spelen wogen in dit geval niet zwaar genoeg voor ons.” En dus was de NOS de enige omroep die, naast de wedstrijdregistratie, met een achtergrondprogramma kwam waarin uitvoerig werd gesproken met sporters, coaches en andere prominente figuren uit de sportwereld.

Hiërarchie

Het is niet zo dat er vraagtekens moeten worden gezet bij de kwaliteit die wordt geleverd door de NOS. Maar we kijken wel al jaren naar dezelfde soort programma’s met steeds dezelfde presentatoren. Er is bij de NOS een duidelijke hiërarchie waar te nemen. Het is lastig voor de nieuwe lichting presentatoren om door te breken en de plek van Van Gelder of Smeets over te nemen. De 'nieuwe' lichting (Dione de Graaf, Henry Schut, Toine van Peperstraten ea.) loopt ondertussen ook al weer geruime tijd mee. Het wordt hoog tijd dat deze presentatoren de kans krijgen bij een achtergrondprogramma. Milada Stipetic is adviseur tv-producties en communicatie specialist en zegt dat het probleem bij Smeets ligt. ,,De NOS moet veel meer doen met het talent dat ze in huis hebben. Mart Smeets hebben we nu wel gezien. Wat er gebeurd met de andere presentatoren is zonde want ze krijgen gewoon de kans niet om zichzelf te bewijzen. Ik heb het idee dat de hiërarchie nogal gevoelig ligt. Ik zou wel eens willen zien wat er gebeurd bij de NOS als er straks meerdere achtergrondprogramma’s te zien zijn rondom een evenement. Hoe groter het aanbod, hoe beter. Ik denk ook juist dat het ze scherper maakt. ”

Bezuinigingen en kansen

Er is tot op de dag van vandaag sprake van een verkapte monopoliepositie van de NOS. Natuurlijk, iedere omroep heeft de vrijheid om uitzendrechten te kopen van de belangrijke sportevenementen. Er zit alleen een fors verschil tussen het bedrag dat de NOS jaarlijks te besteden heeft (zo’n zevenhonderd tot achthonderd miljoen euro) en dat wat de commerciële omroepen uit kunnen geven. In het regeerakkoord dat eind september 2010 werd gesloten, staat dat de publieke omroep 200 miljoen zal moeten bezuinigen. Het is nog maar de vraag of de Studio Sportzomers er straks hetzelfde uit zullen blijven zien en of er in principe nog wel achtergrondprogramma’s zijn tijdens de Tour de France of het WK schaatsen. Als de NOS straks daadwerkelijk gaat inleveren qua budget is het goed mogelijk dat er sporten zijn die geen of minder aandacht zullen krijgen van de publieke omroep. Wanneer deze rechten over zouden worden genomen door de commerciële omroep, ligt er voor die partij een goede mogelijkheid om deze taak van de NOS over te nemen.

De NOS heeft aangegeven dat er bezuinigd gaat worden op groot amusement en de sport. De Champions League is een van de onderwerpen die ter discussie zal komen te staan omdat de uitzendrechten erg duur zijn. ,,Om de kosten te drukken zouden de Champions Leagueavonden (dinsdag- en woensdagavond) kunnen worden opgesplitst en zullen ze deels te zien zijn bij de publieke omroep en deels bij de commerciëlen”, zegt Peter Lubbers. ,,Ik denk dat wij heel goed in staat zijn om de wedstrijdregistratie te verzorgen. De Champions League kan interessant worden voor ons als commerciële omroep. Voor de Olympische Spelen zou wel eens hetzelfde verhaal op kunnen gaan. Sportrechtenbureaus praten namelijk al over rechtendifferentiaties voor de Spelen.” Dit zou betekenen dat het rechtenpakket wordt opgedeeld en dat bijvoorbeeld het skiën en schaatsen straks niet meer op dezelfde zender te zien zullen zijn. Het scheelt aanzienlijk voor een omroep wanneer zij niet een heel pakket hoeven te kopen maar juist een deel ervan. De rechten voor de Olympische Spelen van 2012 in Londen zijn gekocht door de NOS, maar het zou zomaar kunnen dat de Spelen van 2014, of tenminste een deel ervan, straks te zien is bij RTL7.   

Marcel Maijer

Sportjournalist Marcel Maijer van RTL7 weet bijna zeker dat er meerdere sporten richting de commerciële omroep zullen gaan. ,,En komen er evenementen naar ons toe, dan komen er automatisch achtergrondprogramma’s. Hoe die eruit moeten gaan zien? Daar valt nu nog niets over te zeggen omdat je dan wel heel erg ver op de feiten vooruit loopt. Je moet niet het wiel opnieuw gaan uitvinden maar het mag duidelijk zijn dat er een frisse saus over dit soort programma’s heen mag.” Maijer denkt dat de kijker uiteindelijk de grote winnaar wordt van de verschuivingen die eraan zitten te komen. Het aanbod gaat veranderen; het wordt groter en dat zorgt voor een ander, frisser geluid. Dat geldt voor de wedstrijdregistratie maar ook voor de daarbij horende achtergrondprogramma’s.

Het oranjegevoel

De jongens van VI Oranje hebben afgelopen zomer wel bewezen dat er goed gekeken wordt naar alternatieve achtergrondprogramma’s. Bij VI Oranje heb je als kijker het gevoel dat je onderdeel bent van het programma, het haakt in op het supportersgevoel. Tijdens het EK voetbal van 2000 in Nederland en België kwam de NOS met ‘Het Huis van Oranje’. Een programma dat gepresenteerd werd door Paul de Leeuw naar een idee van Ad van Liempt. Op deze Oranjecamping ging het maar om één ding: het oranjegevoel. Er werd niet alleen gepraat over de verrichtingen van het Nederlands elftal, maar ook werden er massaal liederen gezongen die betrekking hadden op het elftal. Het is duidelijk dat inspelen op het oranjegevoel zijn vruchten afwerpt. Dat hebben we een aantal jaren moeten missen maar daar is verandering in gekomen. Van Liempt is een journalist, publicist- en tv-programmamaker en is van mening dat er meer verdieping moet komen vanuit andere programma’s. ,,Ik heb niets aan te merken op een programma als Studio Sportzomer, laat dat voorop staan. Wel vind ik het een goede ontwikkeling dat er afgelopen zomer tijdens het WK voetbal meer kleuring was in het aanbod van de verslaggeving. Het is goed dat het er is want er blijkt toch wel interesse voor te zijn. ”

Ander geluid

Mart Smeets tijdens Studio Sportzomer

Waarom wordt er niet eens een ander format gebruikt tijdens Studio Sportzomer? Een andere presentator met een hele andere invalshoek. De sportzomers bij de NOS waren er deze zomer alweer voor het zevende jaar. Natuurlijk, het verslaan van de wedstrijden is het hoofdproduct van de publieke omroep en achtergrondprogramma’s spelen daarbij een reserverol. Maar het wordt tijd voor een ander geluid. Helaas wilt de NOS niets zeggen over eventuele veranderingen bij achtergrondprogramma’s ,,We bekijken per evenement hoe we het achtergrondprogramma gaan brengen”, zegt Maarten Nooter, hoofdredacteur van Studio Sport. ,,Ik ga niets zeggen over komende zomer, waarin we trouwens alleen een Tour hebben. Niet dat er dingen zijn die geheim moeten blijven, maar we hebben daar nog niet over gesproken. We maken sinds 2003 dit soort programma’s en daar wordt goed naar gekeken. Ik snap niet waar de kritiek op Mart Smeets en Jack van Gelder vandaan komt, het is gewoon een kwestie van smaak.” 

Mediasport is van maatschappelijk belang. Sport op televisie speelt nu eenmaal een belangrijke rol. Zo draagt het bijvoorbeeld bij aan identiteitsvorming, fungeert als sociaal bindmiddel en is het belangrijk voor de ontwikkeling van een sportcultuur. Wanneer het aanbod aan achtergrondprogramma´s toeneemt op de Nederlandse televisie, zal dit alleen maar positieve gevolgen hebben. Iedere omroep kan een eigen achtergrondsportprogramma maken, er is dan ook genoeg plaats voor concurrentie. Sportsocioloog dr. Ruud Stokvis zegt hierover: ,,Ik denk dat het voor de commerciële omroep zinvol is om met zo’n programma te komen en er is ook ruimte voor alternatieve achtergrondprogramma’s. Er wordt veel naar de NOS gekeken en dat geeft aan dat er interesse voor is. Ik acht de kans groot dat de commerciële omroep veel kijkers zal trekken wanneer er dieper wordt ingegaan op andere grote evenementen.” Zoals deze zomer te zien was, ontstond er een soort concurrentiestrijd tussen beide omroepen.

Conclusie/aanbeveling

Het wordt hoog tijd dat de achtergrondprogramma´s van de NOS nieuw leven wordt ingeblazen en dat de commerciële omroepen ook met dit soort programma’s komen. De aankomende bezuinigingen bij publieke omroep bieden mogelijkheden voor de commerciële omroep. Kunnen zij de rechten van sportevenementen betalen, dan is de kans groot dat het aanbod aan achtergrondprogramma’s zal toenemen of in ieder geval zal veranderen.  

Wilfried de Jong

Het contract dat de NOS heeft met daarin de uitzendrechten van de Tour de France, lopen na de komende zomer af. Het zou niet vreemd zijn wanneer we in 2011 dus weer dezelfde Sportzomer te zien krijgen als voorgaande jaren. Hopelijk is dit niet het geval en wordt er eens iemand als Wilfried de Jong naar voren geschoven. Een dergelijk programma hoeft namelijk niet altijd door de NOS gemaakt te worden. De Jong is een presentator/kenner/liefhebber die een dagelijks wielerprogramma zou moeten presenteren tijdens de Tour de France. Wanneer er namelijk een gast uit de wielerwereld bij Holland Sport aanwezig is, zie je De Jong opleven. Hij is helemaal gek van de sport en weet er ongetwijfeld net zoveel over te vertellen als Mart Smeets. De Jong en Smeets zijn, op hun wielerkennis na, niet met elkaar te vergelijken. Om Derksen te citeren: ,,Mart wilt zelf de vraag stellen maar ook zelf het antwoord geven.” Dit zullen we De Jong niet zien doen. Hij laat zijn gasten juist volop aan het woord en gaat daar helemaal in op.

Om de smaak van RTL7 programmadirecteur Peter Lubbers daaraan toe te voegen, zou de studio gevuld moeten zijn met publiek. Dit doet denken aan Holland Sport waar de mensen op de tribune ook nauw bij betrokken worden. Daarnaast is het helemaal niet nodig om steeds met de tourkaravaan mee te koersen en overal weer een tijdelijke studio op te bouwen zoals we dat gewend zijn bij Studio Sportzomer. Tijdens dit evenement is het wel belangrijk om op locatie aanwezig te zijn aangezien de Tour toch iets romantisch heeft en de kijker het ‘Frankrijk gevoel’ wilt krijgen. Niet te lang doorgaan over een gebeurtenis in een Tour van jaren geleden, maar juist veel praten en kijken naar de gebeurtenissen van de afgelopen koersdag. Tempo in het programma en interactie met het publiek is belangrijk. Een achtergrondprogramma over de Tour in het jasje van De Jong zou wat mij betreft helemaal niet misstaan.

BRONNENLIJST

Mondelinge bronnen

- Peter Lubbers, programmadirecteur RTL7

- Maarten Nooter, hoofdredacteur NOS Studio Sport

- Marcel Maijer, sportverslaggever RTL

- Ad van Liempt, (sport)journalist- en tv-programmamaker van oa. Andere Tijden en Andere Tijden Sport

- Milada Stipetic, researcher/adviseur tv-producties/communicatie specialist

- Dr. Ruud Stokvis, sportsocioloog, Mulier Instituut

- Marco Geluk, zendercoördinator RTL7

- Erna Verkerk, medewerker onderzoek/secretaresse NPO Kijk- en luisteronderzoek

- Bastiaan Koster, medewerker marketing RTL Nederland

- Borre Putman, publieksvoorlichting RTL

- Anja van Ginhoven, communicatie NOS

Beeldmateriaal

http://www.youtube.com/watch?v=o8j9JTwHIks Sneijder zat op schoot bij Jack van Gelder. Johan Derksen laat hier zijn ongezouten mening over horen tijdens VI Oranje.

Digitale documenten:

- Willemse, Onno, 2007/2008, De pluriformiteit van de sportverslaggeving bij de publieke omroep, URL: http://hbo-kennisbank.uvt.nl/cgi/fontys/show.cgi?fid=3496 Geraadpleegd op 07-09-2010

Dagbladen

- De Volkskrant van vrijdag 15 oktober 2010 (Lexis Nexis Newsportal NL), Sport kan niet zomaar naar de Commerciëlen. URL: http://newsportal.lexisnexis.nl.www.dbproxy.hu.nl/hu/ Geraadpleegd op 22-10-2010

Webpagina’s

- Harry Prenger, blog op Wordpress op 03-07-2010, VI Oranje is al wereldkampioen, URL:http://harryprenger.wordpress.com/2010/07/03/vi-oranje-is-al-wereldkampioen/   Geraadpleegd op 08-09-2010

- Bert van der Veer in het AD op 03-06-2004, “Wat Studio Sport naliet”, URL: http://www.villamedia.nl/nieuws/bericht/wat-studio-sport-naliet/9716/    Geraadpleegd op 23-09-2010

- Herman Roggeveen op zappen.blog.nl op 05-07-2010, VI Oranje moet blijven als opvolger van Barend en Van Dorp,

URL: http://zappen.blog.nl/rtl-nederland/2010/07/05/vi-oranje-moet-blijven-als-opvolger-barend-van-dorp    Geraadpleegd op 21-09-2010

- Herman Roggeveen op zappen.blog.nl op 05-07-2010, RTL7 wil door met dagelijks VI Oranje,

URL: http://zappen.blog.nl/algemeen/2010/07/05/rtl-7-wil-door-met-dagelijks-vi-oranje-voetbal    Geraadpleegd op 21-09-2010